Spiritueel & Wijsheid

[tigor]

[img:17389d0892]http://img87.imageshack.us/img87/276/9077228373nk9.jpg[/img:17389d0892]

Oneindige cirkel bevat drie klassieke zenteksten, te weten:
- de Hart soetra, de kerntekst uit de Prajnaparamita soetra waarin de Boeddha over het begrip ‘leegte’ spreekt.
- De Sandokai, een klassiek Chinees zengedicht uit de 8e eeuw en
- De Voorschriften voor de Bodhisattva, een Japanse verhandeling uit de Soto-school over hoe zowel monniken als ‘gewone’ mensen zich zouden moeten gedragen.

Bernie Glassman, van oorsprong wiskundige en voormalig abt van het Los Angelos Zen Centre, geeft op deze drie teksten commentaar, waarbij hij voorbeelden uit het dagelijkse leven en uit de wetenschap gebruikt. Glassman houdt zich ook bezig met allerlei sociale projecten. Hij is onder andere voorzitter van de Zen Peacemaking Order die regelmatig vredesprojecten organiseert.
Volgens Glasmann is er geen onderscheid tussen ‘aan zen doen’ en ‘goed doen’. De twee zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Citaat uit het boek:
[spoil:17389d0892]Inleiding

Denk aan niet-denken. Hoe denk je aan niet-denken? Niet-denkend. Dit op zich is het wezen van zazen (zenmeditatie). Zazen is niet: leren mediteren. Het is eenvoudig de dharmapoort van rust en gelukzaligheid, de beoefening-realisatie van verlichting die volledig haar hoogtepunt bereikt heeft. Het is de ultieme werkelijkheid die zich manifesteert. Valkuilen en hinderlagen kunnen haar nooit benaderen. Als je de kern eenmaal beet hebt, ben je als de draak wanneer hij het water bereikt, als de tijger wanneer hij het gebergte betreedt. Want je moet weten dat precies dan, in zazen, de juiste dharma zich manifesteert en dat dufheid en gebrek aan concentratie meteen weggeslagen worden.
Dogen Zenji

In dit boek wil ik deze woorden van Dogen Zenji*, de stichter van de Japanse Soto zensekte, wiens geschriften ik voor het eerst in 1968 onder ogen kreeg, toen ik zijn essay ‘Tijd zijn’ las, trachten te verduidelijken. Destijds was ik bijna klaar met mijn studie voor doctor in de toegepaste wiskunde en werd getroffen door Dogens beschrijving van ruimte en tijd. Dit was een dertiende-eeuwse denker die over ideeën schreef die wij in de moderne natuurkunde en wiskunde nog maar net bezig waren te ontwikkelen! Niet lang daarna had ik het geluk te gaan studeren bij Taizan Maezumi Roshi, onder wiens leiding ik de wereld die Dogen Zenji had beschreven begon te ontdekken.
Dogen Zenji zegt dat zazen, ofwel zenmeditatie, de verwezenlijking van de Verlichte Weg is. Zazen is niet slechts een methode om te leren verlicht te worden, te leren de geest tot rust te brengen of het lichaam sterker te maken. Zazen is de Verlichte Weg. De eenvoudigste vorm van zazen is de zitmeditatie. Maar het gaat veel verder. Zoals Shakyamuni Boeddha zei: ‘Alles, zoals het is, is de Verlichte Weg!’ Zo is zazen de donder, de bliksem en de regen. Zazen is het wegnemen van de afstand tussen subject en object. Maar wat is zazen? Wat is verlichting? Wat is verwezenlijking? Ik hoop dat deze termen je in de volgende hoofdstukken duidelijker zullen worden.
Dit boek is gebaseerd op een drietal workshops die ik heb gegeven op het Greyston Seminarie van de Zen Community van New York in Riverdale, in de staat New York, over de Hartsoetra, De identiteit van het relatieve en het absolute (het gedicht van zenmeester Shih-t’ou Hsi-ch’ien), en De Voorschriften voor de Bodhisattva. De drie onderwerpen samen, corresponderen met de structuur van koanonderzoek zoals dat door de achttiende-eeuwse zenleraar Hakuin Ekaku uit Japan ontwikkeld is. Koanonderzoek wordt traditioneel beoefend in persoonlijke ontmoetingen tussen student en leraar, waarbij inzicht in de leerstof wordt gevraagd dat eerder empirisch dan intellectueel is. Lees deze tekst dus alsjeblieft alsof we met elkaar praten, wat we inderdaad doen. Met behulp van de tekst van de Hartsoetra zullen we alle details van de zenbeoefening bestuderen en een sprong naar het gebied van niet-denken, niet-weten wagen. Daarna zullen we doordringen tot Dogens wereld van de beoefening die realisatie is, door De identiteit van het relatieve en het absolute te bespreken. Als laatste zullen we ons perspectief verbreden door De Voorschriften voor de Bodhisattwa (of Kai, ‘aspecten van ons leven’) waaruit de juiste dharma bestaat, te analyseren.
Deze workshops zijn gegeven toen de Zen Community of New York pas bestond. We hadden een stevige meditatiepraktijk en studieprogramma ontwikkeld en waren net begonnen met onze dienst van maatschappelijk werk. De verhuizing naar het zuidwesten van de wijk Yonkers moest nog plaatsvinden, net zoals de ontwikkeling – die een periode van zo’n vijftien jaren in beslag nam – van het Greystonmodel voor sociale verandering op grond van boeddhistische waarden, dat tot op de dag van vandaag springlevend is en goed functioneert. Ik zou de Zenorde van de Vredestichter, die openstaat voor vredestichters van elke geestelijke richting die de beoefening van hun religie wilden combineren met sociaal activisme, nog oprichten.
Maar waarom breng ik nu een boek uit over de Hartsoetra, die spreekt over de onbetekenendheid van de elementen die samen de menselijke natuur uitmaken, of over een gedicht dat tot in detail de complexe relatie tussen het gebied van het relatieve en dat van het absolute beschrijft? Waarom is dit verplichte leerstof voor leden van de Zenorde van de Vredestichter, naast trainingen in maatschappelijke dienstverlening, liturgie en geweldloosheid?
In zen heb je twee manieren om de werkelijkheid te beschrijven. Het komt erop neer dat de ene zegt dat de hele werkelijkheid één is, dat alles Boeddha is. De andere beschrijft de veelheid van de werkelijkheid, de menigte van uiteenlopende verschijnselen en verschillen. Wat beide soetra’s zeggen is dat deze twee manieren om de werkelijkheid te zien niet alleen beide geldig zijn, maar in wezen hetzelfde. Door de jaren heen hebben zenmeesters oefeningen ontwikkeld om ons te helpen de realiteit eerst van twee kanten afzonderlijk te zien en dan van beide in gelijkwaardigheid.
Naarmate ik mij meer met maatschappelijk werk ben gaan bezighouden, zie ik de kwestie van eenheid en verscheidenheid niet alleen als het voornaamste onderwerp in de zenbeoefening, maar misschien als het onderwerp als het gaat om vrede stichten. Ik zie dit op al die plaatsen in de wereld waar systematische massaslachtingen en wijdverspreide etnische zuivering berusten op het idee dat er maar één manier van zijn, één manier om je te gedragen, één God is waar je in kunt geloven, en dat al het andere op de een of andere manier niet telt. Er zijn altijd dingen die we van de Ene uitsluiten, waarvan we onmogelijk kunnen geloven dat ze verlicht zijn zoals ze zijn, waarvan we niet kunnen geloven dat ze het zijn. Dit wijst op het belang van prajna-wijsheid, waardoor dingen niet worden gezien op een dualistische, binnenstebuiten manier, maar eerder de levendigheid van alles zoals het is op dit moment wordt ervaren.
Aan de andere kant komen we vaak in de verleiding om te gaan zitten en niets te doen. Jarenlang ben ik zenbeoefenaars tegengekomen die vonden dat het geen zin had iets maatschappelijks te doen voordat ze volledig verlicht waren; dan zouden ze maar handelen uit misleiding. Ik heb er altijd vurig voor gepleit dat we wél iets moeten doen. We mediteren niet om verlichting te bereiken; omdat we verlicht zijn, mediteren we. Evenzo treden we niet handelend op in de wereld om alles Een te maken; omdat we Een zijn, handelen we! Bodhisattva’s leggen niet de gelofte af dat ze altijd zullen werken, alleen maar om resultaat of doelen die buiten hen liggen te bereiken. Omdat ze prajnaparamita zijn, omdat ze de belichaming zijn van de wijsheid dat alles zonder uitzondering onderling verbonden is, streven ze ernaar alle levende wezens te redden. Hoe beter we dit inzien, hoe juister handelen we. We hebben daar zelfs geen keus in.
Voor mij heeft de beoefening altijd te maken gehad met het Ene Lichaam. Niet slechts het Ene Lichaam als één enkele entiteit, als Eén, maar ook als miljarden verschillende delen en stukjes, die alle het Ene Lichaam zijn. In mijn opvatting is de grote queeste vanaf het begin van de schepping niet het zoeken naar Eenheid of zelfs de realisatie van Eenheid – die schijnt al heel vroeg te hebben bestaan – maar eerder het eerbiedigen van elk afzonderlijk, elk individueel aspect van het Ene Lichaam als het Ene Lichaam zelf, zonder iets of iemand uit te sluiten, zonder te eisen dat alles maar zich op één manier kon manifesteren om deel van dat Ene Lichaam te kunnen zijn.
Zoals onze leiders ons zo graag voorhouden, leven we tegenwoordig in een mondiale gemeenschap. Ik vind het belangwekkend dat er in de sfeer van de politiek, de economie en de wetenschap elke dag synoniemen voor het Ene Lichaam worden bedacht: globalisatie, gemeenschappelijke markten, één wereldeconomie, het Internet. En onmiddellijk dringt zich hetzelfde punt op; heeft deze beweging naar globalisatie, naar de erkenning dat we allen Een zijn, ruimte voor de gedachte dat de diverse culturen, economieën, tradities en behoeften even belangrijk zijn? Kunnen we elk onderdeel eerbiedigen als het Ene Lichaam, in plaats van het Ene Lichaam te eerbiedigen ten koste van zijn samenstellende bestanddelen? Dit is altijd de grote uitdaging geweest voor de mensheid; het is ook de grote uitdaging waar vredestichters van nu zich voor geplaatst zien.
In het derde deel van dit boek worden de Bodhisattvavoorschriften volgens de Japanse Sotosekte van zen besproken, die zich concentreren op de Drie Schatten, de Drie Zuivere Voorschriften, en het eerste Zware Voorschrift: Niet doden. Ik wilde deze discussie er ook in opnemen, omdat er de vraag in wordt gesteld of we kunnen weten wat op een bepaald moment de juiste handeling is. In de Zenorde van de Vredestichter hebben we de voorschriften op een iets andere manier geformuleerd (in het nawoord beschrijf ik enkele van deze veranderingen en de redenen ervoor), maar de vraag wat je moet doen en hoe je dat het beste kunt doen, is een vraag die bij ons allen leeft. Waarmee ik bedoel dat er niet één antwoord is. Ieder antwoord is afhankelijk van de situatie, en komt op en verdwijnt met de omstandigheden. Uiteindelijk is er niets anders te doen dan te handelen vanuit niet-afgescheidenheid en te getuigen. Er is niets om ons op te verlaten, er is alleen het leven dat zich in al zijn rijkdom voor onze ogen ontrolt, en onze onbevreesde, spontane respons, elk ogenblik opnieuw.

Bernie Glassman
Santa Barbara, Pasen 2001[/spoil:17389d0892]
Oorspronkelijke titel: Infinite Circle
Vertaling: Prema van Harte
ISBN: 90 77228 37 3
Prijs: € 18,95
Formaat: 125 x 200 mm
Uitvoering: paperback
Omvang: 232 pagina’s
Online Boekenwinkel : [url=http://www.samsarabooks.com]Samsara Books[/url] - [url=http://www.azur.be/]Azur[/url] - [url=http://www.proxis.be]Proxis[/url]